Deja vu Nedir?

3

Deja vu Nedir?

 

Deja vu, daha önce yaşanmadığı halde, bir olayı yaşamış gibi hissetme haline adı verilir. Fransızca deja (daha önce) sözcüğü ile, voir (görmek) eyleminin geçmiş zamana çekilmiş hali olan vu’nun birleşiminden oluşur. Fransızca’daki yazımı “deja vu”dur. Sözcük anlamı “Zaten görülmüş olan”dır.

Deja vu, literatüre ilk kez 1928 yılında Edward Titchener isimli psikologun “Bir Psikoloji Kitabı” isimli kitabı ile girmiştir. Titchener, deja vu’yu şu şekilde anlatır: “Beyin, bir tecrübeye dair algı üretmeden önce, kısmi bir algı yaratır. Bu kısmi algı, daha önce tecrübe edilmiş bir olay olduğu hissi gibi algılanır.”

Deja vu yaşayan kişi, daha önce yaşamadığı bir olayı, sanki yaşamış kadar yüksek oranda bir benzerlik hissi içinde deneyimler. “Bu anı sanki daha önce yaşadım!”, “Buraya daha önce gelmiş gibiyim” ya da “Bu olayı rüyamda görmüşbütün” gibi cümleler hepimiz için tanıdıktır. Bu tecrübeye genelde “gariplik” ve “işlerin ters gitmesi” gibi duygular eklenir. Yaşanan olay hem çok aşina gelir, hem de görülmemiş bir olay gibi olur.

Kişi, kendini yeniden ettiğini düşündüğü his ya da olayın detaylarını ve nedenlerini genelde hatırlamaz ve deja vu yaşadığı için kendini kötü hissetmez. Ancak çok sık yaşıyorsa bunun bir hastalık olduğunu düşünmeye başlayabilir. Deja vu bir hastalık değildir, patolojik bir durum şeklinde de kabul edilmez.

Deja vu Tipleri Nelerdir?

Deja vu 2 tipte gerçekleşir:

Deja senti: Daha önce tecrübe edilmemiş bir olayın olmuş gibi, daha önce hissedilmemiş bir hissin hissedilmiş gibi algılanmasıdır.

Deja vizite: Daha önce gidilmemiş bir yere gidilmiş gibi hissedilmesi.

En çok görülen deja vu çeşidi dejasenti’dir.

Deja vu Neden ve Nasıl olur?

Deja vu’nun ortaya çıkış sebebi ile ilgiliki bilimsel olmayan görüşler, bu olayın paralel evrendeki yaşamımız ile ilgili olaylar tarafından tetiklendiğini söyler. Reenkarnasyon ile tekrar dünyaya gelerek yaşadığımız, eski hayatımız ile ilgili anılarımızı hatırlatan olaylardır. Bazı görüşler ise, deja vu’nun depresyonla ilgisinin olduğunu, beynin unutmak isteyip de unutamadığı anıları tekrar yaşıyormuş gibi hissettiğini vurgular. Bir diğer görüş ise, deja vu ile geleceğin görüldüğünü iddia eder.

Ancak, deja vu hakkında 20. yüzyılda yapılmaya başlanan ve günümüzde de devam eden bilimsel araştırmalar gösteriyor ki, deja vu doğa üstü ya da metafizik bir olay değildir. Çoklarının zannettiği gibi reenkarnasyon konusuyla ilgisi yoktur, bellek hakkında yaşanan bir anomali sonucu deneyimlenir.

Deja vu’nun eskiden duygu organlarının beyinle olan ilişkisinde yaşanan bir sorunluluktan ileri geldiği düşünülürdü yalnız çağdaş çalışmalar gösteriyor ki, deja vu, beyindeki belleky ile ilgili mekanizmaların zamansal farklılaşması sonucu ortaya çıkıyor. Günlük hayatta yaşadığımız olaylar, bu olayların bize hissettirdikleri ve gittiğimiz yerler beynimize kısa süreli hafızaten giriş yapar. Daha sonra, bu bilgiler kısa süreli hafızaten uzun süreli olana geçer. Bu geçiş esnasında bilgiler yanlış yola sapabilir. Ortaya çıkan bu patika soruni, bilgilerin kısa hafıza yerine uzun hafızaten geldiği hissini yaratarak deja vu’yu meydana getirir. Yani asıl neden, beyindeki bellek sistemlerinin zamansal ahenksuzluk yaşamasıdır.

 

Nörologlar, insanların yaşadığını sandığı yalnız yaşamadığı olayların kaynağını belirlemek için bazı gönüllülerin beyin MR’larını çekti. Journal of Neurosciences dergisinin yayınladığı araştırmaya göre, araştırmaya katılanların, kendilerinden çok emin bir biçimde hatırladıkları ve gerçekleşmiş olayları anlatırken, bir olayın çok net ve somut detaysını bellekya alan lob’daki faaliyetlerde artış olduğu gözlendir. Emin olmadıkları olayları ve gerçekleşmemiş olayları anlatırlarken ise, beynin üst kısmında bulunan, olayların sadece ana fikrini bellekya alan bölgenin  daha etkin olduğu belirlendi. Bu bölümde bulunan anıların, sadece genel hatları ile hatırlandıkları ve kişiyi yanıltacakları biliniyor. Dolayısıyla, deja vu yaşayanlar, genelde bu bölümde bulunan anıları hatırlıyorlar.

Nörolog Dr. Robera Cabeza’ya göre, bu araştırma, Alzheimer’in erken tanısında da yararlı olabilir. Çünkü, beyin net olayları hatırlama özelliğini olayların genel hatlarını hatırlama özelliğine göre daha süratli yitiriyor.

1941’de yapılan bir araştırmada, nörolog hekimlar khamlecılara bazı gereçler göstererek khamlecılardan bu gereçleri ezberlemelerini istemiştir. Ardından da, hipnoz yöntemini kullanarak, hipnoz öncesi gösterilen gereçlerle olan hafıza bağlantısını zayıflatmışlardır. Khamlecılara, gereçler yeniden gösterilerek ne hatırladıkları sorulduğunda, 10 khamlecıdan 3’ü, bu gereçleri daha önce gördüklerinden emin olduklarını ancak nerede ve nasıl gördüklerini hatırlamadıklarını söyleyerek, bu tecrübesi deja vu olarak tanımlamışlardır.

Benzer bir şekilde, 2008’de yapılan bir araştırmada da, deja vu’nun bellek çeşitleri arasında benzerliğe dayanan tanımlamayla ilgisi olduğu öne sürülmüştür. 2012’de sanal gerçeklik kullanılarak yapılan deneylerde de bu sav kanıtlanmıştır. Sanal gerçeklik içinde, o sırada gösterilen bir sahnenin genel çerçevesi, önceden görülmüş ancak net şekilde hatırlanmayan bir sahnenin genel çerçevesi ile belli bir oranda benzeşiyorsa, kişi deja vu yaşadığını hisseder.

İnsan beyni, kusursuz çalışmaz, sıkça hata yapar. Hatalar, bellekda var olan bilgileri bozar, çarpıtabilir, bazen da siler. Bazen, belleğimizdeki bilgiler, şifreli bilinç kaybı (kriptoamnezya) ile büyük ölçüde yok olur, sadece ufak bilgiler kalır. Sonraki zaman, benzer durumlar yaşandığında, bu silinmiş anı tekrar anımsanmaya çalışılır ancak tam ve net olarak hatırlanamaz. Bu durumda, deja vu gerçekleşir.

Bazı bilim insanlarına göre, deja vu, iki beyin lobu arasındaki datanın, işlenme hızı sırasında meydana gelen mikro saniyelik farktan oluşur. Bir data ile karşılaşıldığında, hem sol hem de sağ beyin lobu, datayı kendi yapısına göre işler. Bu prosedüre, çoğunlukla eş hızda ve sürede gerçekleşir. Ancak bazen, iki lobun birbirine bağlandığı corpus collosum denen köprünün nöral ağlarında aksama meydana gelebilir. Bu durumda, iki lobun verileri zamansal olarak birbiriyle örtüşmez. Bu örtüşmeme olayı, 1 mikro saniye gibi kısacık bir zaman zarfıdır. Sol beynin algıladığını, sağ beyin geç algılar ya da tam tersi olur. Bu da, kişinin aynı olayı, hissi ya da yeri, iki ayrı kez, aralarında 1 mikro saniye fark olacak şekilde algılamasına neden olur. Dolayısıyla, kişi, olayı aslında hem şimdi hem de 1 mikro saniye önce algılar – bu zamanın da farkına varamayarak ilk algının geçmiş bir zamanda yaşandığına düşünce getirir. Bunu da deja vu olarak açıklar. Bu açıklama bilim dünyasında mantık bulunsa da henüz kanıtlanmamıştır.

İnsanların %70’inin hayatlarında en az bir kez deja vu yaşadığı ve çoğunun belli bir müddet sonra en son ne zaman deja vu yaşadığını hatırlamadığı biliniyor.

Kimler Deja vu Yaşar?

Deja vu, herkes tarafından yaşanabilir. Kimi insanlarda daha sık ortaya çıkar. Şizofreni, anksiyete sorunluluğu, kişilik sorunluluğu ve depresyon gibi nörolojik sorunluluklarda  daha fazla görülse de bu hastalıklarla deja vu arasında yakın bir ilişki olduğunu kanıtlayan bir çalışma yoktur. Dolayısıyla, depresyon ve anksiyetenin deja vu’ya neden olduğu söylenemez.

Fakat, temporal lob epilepsi ile deja vu arasında bir bağ olduğu düşünülmektedir. Araştırmalara göre, epilepsi hastalarında, yaşanan nöbet öncesinde aura denen, nöbet öncesinde bilinç açıkken ortaya çıkan durumlarda deja vu daha yaygındır. Deja vu’nun sonrasında, büyük bir nöbet gelebilir. Yani, nörolojik seviyede anomali yaratacak kadar büyük elektik boşalmaları deja vu’yu tetikliyor olabilir. Aslında, epileptik olmasa bile, herkes orta düzeyli epilepsi nöbeti geçirebilir. Böylesi bir elektrik boşalması, bir bireyde bellek sorunlarıne yol açarak deja vu’yu tetikleyebilir. Deja vu’nun görülme sıklığının, 10.kromozom üzerindeki LGII geniyle ilgisi olduğu iddia edilmektedir. Bu gene sahip olan kişilerde, orta düzeyde epileptik durumlar görülebilir. Sık deja vu yaşayanların epilepsi için kontrol yaptırması gerekir.

Bu sitenin SEO işlemleri Bora B. tarafından yapılmaktadır..

About Author

Sosyclub kurucusu,yazarı programlama ve sosyal içeriklerle ilgilenen lise öğrencisi,içerik üretmeyi çok seven aynı zamanda sporile haşır neşir olan,bilgisayar başında zaman öldüren şahıs!

3 Yorum

  1. Bence dejavu 6. his dediğimiz olayın isimlendirilişi. İnsanlar bazen olacakları hisseder. O olay olunca da dejavu deyip sanki daha önce ben bunu yaşamıştım derler.

  2. Çoğu zaman başıma geliyor bu dejavu olayı. İlginç bir şey sanki gerçekten daha önce o anı yaşamışım gibi. Bence bir netliğe kavuşturmak zor.

  3. Hemen hemen herkes dejavu yaşamıştır bence eskiden sanki birini daha önce görmüş vakit geçirmiş gibi hissetmek deja vu gerçek olabilir

Leave A Reply



Bumerang - Yazarkafe